Autist aan het werk

Ze zijn sociaal onhandig, snel afgeleid en ze worden nooit de gangmakers op een bedrijfsborrel. Maar autisten kunnen ook van onschatbare waarde zijn op de werkvloer. 'Mensen denken soms dat we een soort zwakbegaafde Rainman zijn.'

 

In het najaar van 2007 krijgt statisticus Jaap Brand (46) een baan bij een Amerikaans softwarebedrijf. Zijn eerste opdracht: een computerprogramma bestuderen waar hij later mee moet werken. Brand gaat aan de slag. Fanatiek. Het programma bestaat uit 180.000 regels code en Brand wil ze één voor één doorgronden. Hij neemt het bestuderen zo letterlijk, dat hij na drie maanden nog niet toe is aan zijn eigenlijke werk. 'Ik wilde het totale programma begrijpen', lacht hij. 'Achteraf bleek dat ik slechts een routekaart nodig had waarmee ik fouten in het programma kon repareren.'

Jaap Brand is autist. Dat wist hij destijds zelf nog niet en zijn baas al helemaal niet. Na het 'misverstand' raakt zijn chef behoorlijk geïrriteerd. Brand schrijft daarop een brief aan het management waarin hij zijn frustraties de vrije loop laat en zijn superieuren eens flink de waarheid vertelt. Het gevolg: Brand wordt ontslagen.

Dat had niet gehoeven. Steeds meer bedrijven hebben namelijk oog voor de eigenaardigheden van autisten en snappen dat ze voordeel kunnen hebben van autistische werknemers. Bij Philips en ASML zien ze autisten als mensen met bijzondere talenten, die bijvoorbeeld geknipt zijn voor het ontwikkelen van software. Detacheringsbureau AutiTalent, gespecialiseerd in digitalisering van dossiers, werkt uitsluitend met autisten, net als softwaretestbureau Specialisterren. 'Het bovengemiddelde concentratievermogen, oog voor detail en logisch denken zijn zeer nuttige vaardigheden waardoor iemand met autisme beter en sneller is in het testen van software', pocht de website.

Klinisch psycholoog Annelies Spek doet onderzoek bij volwassenen met een mogelijke autistische stoornis. Zij snapt de bedrijven als Philips en ASML wel. 'Schizofrenie en depressie zijn handicaps waar je als werkgever niet op zit te wachten. Maar van iemand met autisme kun je veel profijt hebben. Ze zijn sterk in analyseren, gaan foutloos te werk en hebben een prima geheugen. Weet je wat ook zo leuk is? Van mensen zonder autisme is bekend dat ze gemiddeld drie uur per week op hun werk internetten, chatten of privémail versturen. Iemand met autisme heeft daar absoluut geen behoefte aan.'

Maar omdat autisten doorgaans nogal gebrekkige sociale en communicatieve vaardigheden hebben, gaat het toch vaak fout op de werkvloer. Autisten vinden omgaan met collega's en klanten moeilijk, bijvoorbeeld doordat ze moeite hebben met humor; grapjes en ironie vatten ze vaak letterlijk op. Dat kan voor ongemakkelijke situaties zorgen, zeker als de ander niet weet dat iemand autisme heeft. 'Aan de buitenkant is dat meestal niet te zien', zegt Spek. 'Zitten autisten op de juiste plek, dan functioneren ze als ieder ander mens. Is dat niet het geval, dan gaat het fout en haken ze af. Of ze komen bij mij terecht.'

Spek vindt het voorbeeld van Jaap Brand exemplarisch. 'Over het algemeen zijn mensen met autisme erg gedetailleerd. Daardoor maken ze vrijwel geen fouten, maar doen ze ook langer over hun werk.' Hun werkgever ergert zich vervolgens aan de te lage productiviteit. In een eerdere baan als biostatisticus bij TNO in Zeist liep Jaap Brand ook al tegen dat probleem op. Hij werkte té secuur. Zijn leidinggevende vergeleek hem met een mier die kilometers aflegt zonder echt vooruit te komen. Brand voelde zich dom, opgejaagd en een mislukkeling. Hij werd depressief en verloor na amper een jaar zijn baan.

Ook bij zijn huidige werkgever, die software ontwikkelt voor de behandeling van leukemie, gaat het aanvankelijk de verkeerde kant op. Het bedrijf adviseert een autismetest. De weinig verrassende uitslag: Brand is autistisch. Hij leert zichzelf vervolgens naar het totaalplaatje te kijken. Brand: 'Voordat ik ergens aan begin, stel ik nu eerst een aantal doelen. Pas dan houd ik me met de details bezig.'

Brand mag blijven en bewijst prompt zijn waarde. Nu hij zich aangeleerd heeft boven zijn werkzaamheden uit te stijgen, blijkt waar zijn kracht ligt. 'Ik kan complexe problemen uiteenrafelen en zodanig in hapklare brokken presenteren dat mensen het begrijpen. Daar krijg ik veel waardering voor. En ik ben goed in het maken van analyses. Mede daardoor kan een product van mijn werkgever blijven voortbestaan. Dat heeft het bedrijf veel geld bespaard.'

Marcel Hurkens, directeur van softwarebedrijf NoXqs, is ronduit enthousiast over autisten op de werkvloer. Van de negentien mensen die hij in dienst heeft, zijn er elf autistisch. Een bewuste keuze, zo blijkt. Twee jaar geleden zocht Hurkens naar softwareprogrammeurs voor zijn bedrijf. Hij ontmoette twee autistische jongeren die in een instelling voor verstandelijk gehandicapten verbleven. 'Dat vond ik niet alleen raar, maar ook een verspilling van talent', zegt hij. 'Ik wist dat die jongens een liefde voor ICT én talent hadden. Zo ontstond bij mij het idee om ze een werkplek en aangepaste opleiding te bieden.'

Later kwamen hier nog negen autistische jongeren bij. 'Wajongers', die voorheen in de bijstand zaten. Hurkens biedt hun een nieuwe toekomst. Daar plukt ook hij de vruchten van, want er zit veel talent bij. 'Natuurlijk vragen ze extra aandacht en andere werkomstandigheden. Maar geef je ze die, dan zijn ze van onschatbare waarde. Ze hebben het in zich om uitstekende programmeurs te worden en komen vaak tot onorthodoxe oplossingen voor problemen.'

Inmiddels telt NoXqs geen elf, maar twaalf autistische medewerkers. Al snel bleek een van Hurkens' vaste medewerkers ook autisme te hebben. 'Dat vermoeden bestond al, vanwege problemen op het communicatieve vlak. Een diagnose heeft dat toen bevestigd.'

Toch klinkt bij NoXqs niet alleen maar hosanna over autistisch personeel. Zo zijn veel mensen met autisme gevoelig voor audiovisuele prikkels, waardoor ze zich slecht op hun gemak voelen in een standaard kantoortuin. NoXqs moest investeren in schotten tussen de bureaus en extra geluidsisolatie om het aantal decibellen tot een minimum te beperken. Sommige jongeren werken ook nog eens met een koptelefoon op.

Maar met speciale 'prikkelarme' werkplekken ben je er nog niet, benadrukt Marcel Hurkens. Autisten vereisen extra aandacht, waar je als werkgever maar net de tijd voor moet hebben. 'Eigenlijk heb je er een soort bedrijfstak bij, zeker als het er zo veel zijn. Vooral de begeleiding en instructie vergen een hoop tijd en energie.' Financieel valt het leed overigens mee, want zijn project is voor een deel gesubsidieerd.

Annelies Spek noemt de monomanie van autisten als een ander nadeel. Het perfect kunnen uitvoeren van één taak, hoe secuur ook, is niet altijd voldoende. De meeste banen bestaan tegenwoordig uit een heel pakket van verschillende klussen. Dat is in het nadeel van mensen met autisme, van wie bekend is dat ze slecht kunnen multitasken. Spek: 'De trend van "jobcarving" past hun beter, waarbij het individu en niet de functie centraal staat. Je kijkt naar de persoonlijke mogelijkheden van iemand en stemt daar vervolgens een functie op af.'

Volgens wiskundige Carlo Post (52) is lang niet iedere werkgever daartoe bereid. Post heeft het syndroom van Asperger (ASS, een vorm van autisme) en is medeoprichter van Autisme Ten Top. Deze LinkedIn-groep streeft naar een betere arbeidsmarktpositie voor hoogopgeleide mensen met ASS. Hij kent legio verhalen van autisten die vanwege hun sociale onhandigheid moeilijk aan een baan komen of snel weer ontslagen worden. 'Ze lopen tegen vooroordelen aan. Mensen denken soms dat ze een soort zwakbegaafde Rainman zouden zijn.'

Zelf heeft Post geluk: hij werkt als senior developer voor een klein softwarebedrijf in Rotterdam waar hij alle ruimte krijgt om zichzelf te zijn. Hij heeft goede werkafspraken gemaakt en wordt niet gestoord door audiovisuele prikkels. Daarnaast weten zijn collega's en leidinggevende dat je hem niet te veel opdrachten moet geven. 'Dan raak ik het overzicht kwijt. Zeker als bepaalde zaken snel moeten gebeuren.'

Toch heeft Post hoop voor de toekomst. 'Er is nu meer over bekend. Toen ik nog kind was, stond autistisch gelijk aan geestelijk gehandicapt. Nu wordt de diagnose bij tal van mensen gesteld, gehandicapt of niet. Daarbij is er meer aandacht voor de sterke kanten van autisme, en minder voor de nadelen.'

Bovendien kun je sommige nadelen zien als voordeel zien, zegt Post. 'Dat mensen met autisme een heldere taakomschrijving vereisen, is goed voor het héle bedrijf. Het dwingt je om alle processen en procedures duidelijk op papier te zetten. Van die helderheid profiteert iedereen.' Hij noemt nog een ander onvermoed voordeel. 'Geen loyalere werknemer dan een autistische werknemer. We houden namelijk niet van verandering. Dat brengt onrust met zich mee. Werkgevers die rekening houden met hun autistische medewerkers hoeven dus niet snel op zoek te gaan naar een ander.'

Hoe autistisch bent u?
Wetenschappers van de Universiteit van Cambridge ontwikkelden een vragenlijst om uw AQ (autismespectrumquotiënt) te meten. Hieronder een selectie uit de stellingen. Kies uit: helemaal eens, een beetje eens, een beetje oneens of helemaal oneens. 1. Ik doe dingen het liefst steeds weer op dezelfde manier. 2. Mensen zeggen regelmatig tegen me dat ik iets onbeleefds heb gezegd, terwijl ik het wel beleefd vond. 3. In een groep kan ik makkelijk verschillende gesprekken tegelijk volgen. 4. Ik bezoek liever een theater dan een museum. 5. Ik ben slecht in het onthouden van telefoonnummers. 6. Tijdens een telefoongesprek weet ik niet wanneer het mijn beurt is. 7. Ik verzamel graag informatie over specifieke onderwerpen. 8. Na een onderbreking kan ik heel snel terugschakelen naar waar ik mee bezig was. Voor de gehele test, zie de iPad-versie The Autism-Spectrum Quotient (AQ): evidence from Asperger Syndrome/high-functioning autism, males and females, scientists and mathematicians, Simon Baron-Cohen, Sally Wheelwright, Richard Skinner, Joanne Martin and Emma Clubley. Gepubliceerd in: Journal of Autism and Developmental Disorders, 31, 5-17 (2001)

Optimistisch boek
Van Uitgeverij Pepijn verscheen onlangs het boek 'AutiPower! - Succesvol leven en werken met een vorm van autisme'. Hierin vertellen ervaringsdeskundigen over hoe zij (en anderen) omgaan met hun anders-zijn. 'Wat opvalt, zijn de "power" en het optimisme waarmee ze hun best doen zich aan te passen', laten de auteurs weten. Herman Jansen en Betty Rombout interviewden ook werkgevers en managers van re-integratiebureaus die samenwerken met mensen met autisme. De auteurs: 'Hun visie op wat deze andersdenkende en -voelende mensen voor onze maatschappij kunnen betekenen, is opmerkelijk.' AutiPower! - Succesvol leven en werken met een vorm van autisme, Herman Jansen en Betty Rombout, Uitgeverij Pepijn, euro 18,95.

Michael Burry, oprichter hedgefonds Scion Capital LLC. Verdiende $ 700 mln door als een van de eerste fondsbeheerders tegen subprime- hypotheken te speculeren.

Tim Page, hoogleraar journalistiek aan de University of Southern California. Kreeg in 1997 een Pulitzer Prize voor zijn muziekkritieken in The Washington Post.

Vernon L. Smith, hoogleraar economie aan Chapham University. Won in 2002 de Nobelprijs voor de Economie voor zijn baanbrekende economische experimenten.

Ook Albert Einstein, Isaac Newton, Andy Warhol en Wolfgang Amadeus Mozart zouden volgens onderzoekers van de University of Cambridge en Trinity College in Dublin in meer of mindere mate autistisch zijn geweest.

Bron: Financieel Dagblad - J. Jansen

Zaterdag 29 Oktober 2011 | | Media

Laat ook je reactie achter!


-->